Dyrektywa Rady 2004/113/WE z dnia 13 grudnia 2004 r. wprowadzająca w życie zasadę równego traktowania mężczyzn i kobiet w zakresie dostępu do towarów i usług oraz dostarczania towarów i usług

 

Art. 1 – Cel

Niniejsza dyrektywa ma na celu stworzenie ram do walki z dyskryminacją ze względu na płeć w zakresie dostępu do towarów i usług oraz dostarczania towarów i usług mając na względzie wprowadzenie w życie w Państwach Członkowskich zasady równego traktowania mężczyzn i kobiet.

Art. 2 – Definicje

Do celów niniejszej dyrektywy, stosuje się następujące definicje:

a) bezpośrednia dyskryminacja: występuje w sytuacji, gdy jedna osoba traktowana jest mniej korzystnie ze względu na płeć niż jest, była lub byłaby traktowana inna osoba w porównywalnej sytuacji;

b) pośrednia dyskryminacja: występuje w sytuacji, gdy z pozoru neutralny przepis, kryterium lub praktyka stawiałyby osoby danej płci w szczególnie niekorzystnym położeniu w porównaniu do osób innej płci, chyba że dany przepis, kryterium lub praktyka są obiektywnie uzasadnione zgodnym z prawem celem, a środki służące osiąganiu tego celu są właściwe i niezbędne;
c) molestowanie: występuje w sytuacji, w której ma miejsce niepożądane zachowanie związane z płcią osoby, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności osoby i stworzenie onieśmielającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub agresywnej atmosfery;

d)molestowanie seksualne: występuje w sytuacji, w której ma miejsce niepożądane zachowanie, werbalne lub niewerbalne lub zachowanie fizyczne o charakterze seksualnym, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności osoby, w szczególności poprzez stwarzanie onieśmielającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub agresywnej atmosfery;

Art. 4 – Zasada równego traktowania

1.   Do celów niniejszej dyrektywy zasada równego traktowania mężczyzn i kobiet oznacza, że:

a) nie istnieje żadna bezpośrednia dyskryminacja ze względu na płeć, w tym mniej korzystne traktowanie kobiet ze względu na ciążę lub macierzyństwo;

b) nie istnieje żadna pośrednia dyskryminacja ze względu na płeć.

2.   Niniejsza dyrektywa nie stanowi uszczerbku dla bardziej korzystnych przepisów dotyczących ochrony kobiet w zakresie ciąży i macierzyństwa.

3.   Molestowanie oraz molestowanie seksualne w rozumieniu niniejszej dyrektywy uważa się za dyskryminację ze względu na płeć i dlatego jest ono zabronione. Sprzeciw wobec takich zachowań lub podporządkowanie się im przez daną osobę nie może stanowić podstawy dla decyzji odnoszącej się do tej osoby.

4.   Polecenie nakazujące bezpośrednie lub pośrednie dyskryminowanie osób ze względu na płeć uważane jest za dyskryminację w rozumieniu niniejszej dyrektywy.

5.   Niniejsza dyrektywa nie wyklucza różnic w traktowaniu, jeżeli dostarczanie towarów i usług wyłącznie lub głównie przedstawicielom jednej płci jest uzasadnione celem zgodnym z prawem, a środki dla osiągnięcia tego celu są właściwe i niezbędne.

Art. 6 – Działanie pozytywne

Dla zapewnienia całkowitej równości mężczyzn i kobiet i w praktyce, zasada równego traktowania nie stanowi przeszkody dla utrzymywania lub przyjmowania przez jakiekolwiek Państwo Członkowskie szczególnych środków mających zapobiegać lub wyrównywać niedogodności związane z płcią.

Art. 8 – Ochrona praw

1.   Państwa Członkowskie zapewniają, aby procedury sądowe i/lub administracyjne, jak również, o ile uznają to za właściwe, procedury pojednawcze, których celem jest doprowadzenie do wykonania zobowiązań wynikających z niniejszej dyrektywy, były dostępne dla wszystkich osób, które uważają, że ich prawa zostały naruszone w związku z nieprzestrzeganiem wobec nich zasady równego traktowania, nawet po ustaniu stosunków, w ramach których domniemywa się istnienie dyskryminacji.

2.   Państwa Członkowskie wprowadzają do swoich krajowych systemów prawnych środki, niezbędne do zapewnienia rzeczywistej i skutecznej rekompensaty lub odszkodowania dla osób poszkodowanych w wyniku dyskryminacji w rozumieniu niniejszej dyrektywy, zgodnie z zasadami ustalonymi przez Państwa Członkowskie w zakresie, zniechęcające do dyskryminacji, a jednocześnie proporcjonalne do wyrządzonej szkody. Taka rekompensata lub odszkodowanie nie może być z góry ograniczone maksymalnym wymiarem.

3.   Państwa Członkowskie zapewniają, że stowarzyszenia, organizacje i inne osoby prawne, które mają, zgodnie z kryteriami ustanowionymi w prawie krajowym, uzasadniony interes w zapewnieniu, aby przestrzegane były przepisy niniejszej dyrektywy, mogą wszczynać, w imieniu lub w interesie skarżącego, za jego zgodą, postępowanie sądowe i/lub administracyjne przewidziane dla wykonania obowiązków wynikających z niniejszej dyrektywy.

4.   Ust. 1 i 3 nie stanowią uszczerbku dla krajowych przepisów dotyczących terminów do wszczynania postępowań odnośnie zasady równego traktowania.

Art. 10 – Ochrona przed retorsjami

Państwa Członkowskie wprowadzają do swoich wewnętrznych systemów prawnych środki niezbędne do ochrony osób przed wszelkiego rodzaju negatywnym traktowaniem lub konsekwencjami stanowiącymi reakcję na skargę lub wszczęcie postępowania sądowego zmierzające do zapewnienia przestrzegania zasady równego traktowania.

Art. 12 – Organy promujące równe traktowanie

1.   Państwa Członkowskie wyznaczają i dokonują niezbędnych ustaleń dla organu lub organów do spraw promowania, analizowania, monitorowania i wspierania równego traktowania wszystkich osób bez dyskryminacji bez względu na płeć. Organy te mogą wchodzić w skład agencji odpowiedzialnych na poziomie krajowym za obronę praw człowieka i przestrzeganie praw jednostek lub wprowadzanie w życie zasady równego traktowania.

2.   Państwa Członkowskie zapewniają, że kompetencje organów, o których mowa w ust. 1, obejmują:

a) bez uszczerbku dla praw ofiar i stowarzyszeń, organizacji i innych osób prawnych określonych w art. 8 ust. 3, świadczenie niezależnej pomocy ofiarom dyskryminacji w dochodzeniu ich praw w zakresie dyskryminacji;

b) prowadzenie niezależnych badań dotyczących dyskryminacji;

c) publikowanie niezależnych sprawozdań i wydawanie zaleceń odnośnie problemów związanych z taką dyskryminacją.

Dyrektywa Rady 2004/113/WE ma na celu zapewnienie równego traktowania mężczyzn i kobiet w celu rozszerzenia zasady równego traktowania poza sferę rynku pracy i życia zawodowego na inne dziedziny życia codziennego.

 

Niniejsza dyrektywa ma na celu stworzenie ram do walki z dyskryminacją ze względu na płeć w zakresie dostępu do towarów i usług zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym.

Niniejszą dyrektywę stosuje się do wszystkich towarów i usług, które są ogólnodostępne, niezależnie od zainteresowanych osób (czyli bez względu na sytuację osobistą usługobiorcy), i które są oferowane poza obszarem życia prywatnego i rodzinnego. Termin „usługi” oznacza usługi świadczone w zamian za wynagrodzenie.

Niniejszej dyrektywy nie stosuje się do treści zawartych w środkach masowego przekazu, w ogłoszeniach ani materiałach do kształcenia.

Zakaz dyskryminacji w zakresie towarów i usług – dyrektywa zakazuje:

  • mniej korzystnego traktowania kobiet lub mężczyzn ze względu na płeć,
  • mniej korzystnego traktowania kobiet ze względu na ciążę i macierzyństwo,
  • molestowania oraz molestowania seksualnego, a także wszelkiego podżegania do dyskryminacji w odniesieniu do oferowania lub dostawy towarów lub usług.

Możliwe do zaakceptowania są jedynie różnice w traktowaniu uzasadnione słusznym celem. Przykładem takiego słusznego celu może być ochrona ofiar przemocy na tle seksualnym (w przypadkach zakładania schronisk dla kobiet – ofiar przemocy), swoboda zrzeszania się (w przypadkach członkostwa w prywatnych klubach jednej płci) lub organizacja wydarzeń sportowych dla przedstawicieli jednej płci. Wszelkie ograniczenia powinny być właściwe i niezbędne.

Zasada równego traktowania nie wyklucza przyjmowania szczególnych środków mających zapobiegać niedogodnościom związanym z płcią w zakresie towarów i usług lub wyrównywać takie niedogodności.

Dyrektywa ustanawia jedynie minimalne wymagania, aby umożliwić krajom UE utrzymanie wyższego lub bardziej rozległego poziomu ochrony.

 

Zastosowanie w dziedzinie ubezpieczeń: dyrektywa zabrania użycia płci jako czynnika w kalkulowaniu składek i świadczeń ubezpieczeniowych w umowach ubezpieczenia zawartych po 21 grudnia 2007 r. Niemniej jednak kraje UE mogą nie stosować tego zakazu w przypadkach, w których użycie płci jest czynnikiem decydującym w ocenie ryzyka opartego na odpowiednich i dokładnych danych aktuarialnych i statystycznych. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w orzeczeniu w sprawie Test-Achats (C-236/09) stwierdził jednakże nieważność zapisu o możliwości odstępstwa od zasady równego traktowania, który pozwalał krajom UE na rożne traktowanie mężczyzn i kobiet w odniesieniu do składek i świadczeń ubezpieczeniowych, ze skutkiem od dnia 21 grudnia 2012 r.

W przypadku wszystkich nowych umów podpisanych po tej dacie stosowana jest zasada równości płci w zakresie składek ubezpieczeniowych. W celu ułatwienia wprowadzenia w życie orzeczenia Trybunału Komisja przyjęła wytyczne dotyczące stosowania dyrektywy w odniesieniu do sektora ubezpieczeń.

W żadnym wypadku koszty związane z ciążą i macierzyństwem nie powodują różnic w składkach i świadczeniach poszczególnych osób.

 

Organy promujące równe traktowanie: każdy kraj UE wyznacza organ lub organy do spraw promowania i monitorowania równego traktowania mężczyzn i kobiet na szczeblu krajowym. Organy te odpowiadają za (i) świadczenie niezależnej pomocy ofiarom dyskryminacji, (ii) prowadzenie niezależnych badań, (iii) publikowanie niezależnych sprawozdań i wydawanie zaleceń.

Obrona praw ofiar: dyrektywa zobowiązuje kraje UE do zapewnienia ofiarom dostępu do procedur sądowych i/lub administracyjnych w celu ochrony ich praw oraz możliwości uzyskania przez ofiary odpowiedniego zadośćuczynienia lub odszkodowania. Stowarzyszenia, organizacje i inne osoby prawne mające uzasadniony interes mają również możliwość zaangażowania się w procedury sądowe i/lub administracyjne w celu umożliwienia ochrony praw ofiar i uzyskania przez ofiary zadośćuczynienia lub odszkodowania.

Ponadto kraje UE muszą wprowadzić sankcje w przypadku naruszenia zasady równego traktowania.

 

Równość kobiet i mężczyzn jest podstawową zasadą Unii Europejskiej, określoną w art. 2 i 3 Traktatu o Unii Europejskiej. Dyskryminacja ze względu na płeć może stanowić przeszkodę dla pełnej i skutecznej integracji mężczyzn i kobiet w życiu gospodarczym i społecznym.

 

Źródło: http://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=LEGISSUM:c10935