Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 18 grudnia 1979 r. (CEDAW)

 

Art. 1W rozumieniu niniejszej konwencji określenie „dyskryminacja kobiet” oznacza wszelkie zróżnicowanie, wyłączenie lub ograniczenie ze względu na płeć, które powoduje lub ma na celu uszczuplenie albo uniemożliwienie kobietom, niezależnie od ich stanu cywilnego, przyznania, realizacji bądź korzystania na równi z mężczyznami z praw człowieka oraz podstawowych wolności w dziedzinach życia politycznego, gospodarczego, społecznego, kulturalnego, obywatelskiego i innych.

Art. 3Państwa Strony podejmą we wszystkich dziedzinach, a w szczególności w dziedzinie życia politycznego, społecznego, gospodarczego i kulturalnego, wszelkie stosowne kroki, w tym również ustawodawcze, dla zapewnienia pełnego rozwoju i awansu kobiet w celu zapewnienia im posiadania i wykonywania praw człowieka oraz podstawowych wolności na zasadach równości z mężczyznami.

Art. 10Państwa Strony podejmą wszelkie stosowne kroki w celu likwidacji dyskryminacji kobiet, aby zapewnić im równe prawa z mężczyznami w dziedzinie kształcenia (…).

Konwencja, nazywana również Konwencją CEDAW (Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women) uchwalona została przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 1979 roku i w głównej mierze dotyczy sytuacji prawnej kobiet, a także potrzeby prowadzenia polityki likwidującej dyskryminację kobiet. Konwencja odwołuje się m.in. do unormowań Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka podkreślających niedopuszczalność dyskryminacji i konieczność uznania, iż wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi, i każdy z nich ma prawo do korzystania z proklamowanych w niej praw bez względu na różnicę płci.


Konwencja stanowi jeden z najważniejszych aktów prawa międzynarodowego traktujący w sposób kompleksowy tematykę dyskryminacji ze względu na płeć i przewidujący obowiązek wprowadzenia określonych rozwiązań i standardów w zakresie przeciwdziałania nieobiektywnemu, nierównemu traktowaniu ze względu na płeć. Postanowienia Konwencji w sposób jednoznaczny skupiają się na konieczności przyznania kobietom i mężczyznom identycznych uprawnień we wszystkich sferach życia i poddania ich większej ochronie prawnej.


Zgodnie z postanowieniami Konwencji dyskryminacją kobiet jest wszelkie zróżnicowanie, wyłączenie lub ograniczenie ze względu na płeć, które powoduje lub ma na celu uszczuplenie albo uniemożliwienie kobietom, niezależnie od ich stanu cywilnego, przyznania, realizacji bądź korzystania na równi z mężczyznami z praw człowieka oraz podstawowych wolności w dziedzinach życia politycznego, gospodarczego, społecznego, kulturalnego, obywatelskiego i innych. Konwencja szeroko odnosi się do problematyki dyskryminacji ze względu na płeć, potępiając jakiekolwiek jej przejawy i wprowadzając obowiązek prowadzenia aktywnej polityki zmierzającej do jej zlikwidowania zarówno w życiu politycznym, społecznym, gospodarczym, jak i kulturalnym. Państwa, które przyjęły i ratyfikowały konwencję zobowiązały się do wprowadzania regulacji zmierzających do przyspieszenia faktycznej równości kobiet i mężczyzn. Konwencja przewiduje obowiązek wprowadzenia regulacji, które położyłyby kres dyskryminacji kobiet w życiu politycznym i publicznym, prawie, zatrudnieniu, w obszarze edukacji i dostępu do kształcenia oraz opieki zdrowotnej. W Konwencji przyjęto możliwość zastosowania tzw. dyskryminacji pozytywnej – działania na rzecz zrównania kobiet i mężczyzn poprzez wprowadzanie rozwiązań tymczasowych mających polepszyć sytuację kobiet m.in. w celu ochrony macierzyństwa.

 

Konwencja przewiduje obowiązek podjęcia przez państwa-strony wszelkich kroków w celu wprowadzenia zmian społecznych i kulturowych zachowań kobiet i mężczyzn w celu osiągnięcia likwidacji przesądów i zwyczajów lub innych praktyk opierających się na stereotypach i przekonaniu o niższości lub wyższości jednej płci nad drugą. Dużą część Konwencji poświęcona została obowiązkowi wprowadzenia stosownych regulacji, które położyłyby kres dyskryminacji kobiet w życiu politycznym i publicznym, w szczególności poprzez zapewnienie kobietom na równi z mężczyznami prawa głosowania, uczestniczenia w kształtowaniu polityki państwa, zajmowania stanowisk publicznych, uczestniczenia w organizacjach pozarządowych i stowarzyszeniach zajmujących się sprawami publicznymi i politycznymi Państwa.

 

Konwencja odniosła się także do konieczności walki z dyskryminacją w edukacji i dostępie do kształcenia. Zgodnie z art. 10 Konwencji Państwa Strony podejmują wszelkie stosowne kroki w celu likwidacji dyskryminacji kobiet, aby zapewnić im równe prawa z mężczyznami w dziedzinie kształcenia, a w szczególności zapewniające na zasadzie równości kobiet i mężczyzn równe warunki orientacji zawodowej, dostępu do studiów, uzyskiwania dyplomów, jednakowy dobór programów, jednakowy personel nauczający, egzaminy, wyposażenie, równe możliwości w dziedzinie otrzymywania stypendiów, dostępu do programów stałego nauczania, aktywnego uczestniczenia w sporcie i wychowaniu fizycznym etc. Szczególną uwagę Konwencja poświęciła tematyce dotyczącej równego traktowania w zatrudnieniu i konieczności podjęcia wszelkich stosownych kroków w celu likwidacji dyskryminacji kobiet w tej dziedzinie. Przejawia się to m.in. w podkreśleniu konieczności przeciwdziałania dyskryminacji kobiet w związku z zamążpójściem i macierzyństwem np. poprzez:

  • wprowadzenie zakazów zwalniania kobiet z powodu wyjścia za mąż, zajścia w ciążę lub pójścia na urlop macierzyński;
  • wprowadzenie urlopu macierzyńskiego z prawem do wynagrodzenia lub innych równoważnych świadczeń socjalnych;
  • popieranie udzielania dodatkowych świadczeń społecznych, niezbędnych do umożliwienia rodzicom łączenia obowiązków rodzinnych z zawodowymi i udziałem w życiu publicznym;
  • zapewnienie szczególnej ochrony kobietom w ciąży w razie stwierdzenia szkodliwości wykonywanych przez nie rodzajów pracy (art. 11).

Istotnym postanowieniem Konwencji jest także ustanowienia Komitetu do Spraw Likwidacji Dyskryminacji Kobiet, którego podstawowym celem jest badanie stosowania przez państwa-strony postanowień Konwencji i stopniowego wdrażania ich do krajowego porządku prawnego. Ponadto państwa-strony zobowiązały się do przedstawienia Sekretarzowi Generalnemu Organizacji Narodów Zjednoczonych sprawozdania dotyczącego kroków ustawodawczych, sądowych, administracyjnych podjętych przez nie w celu wykonania postanowień Konwencji.