Mowa nienawiści („hate speech”) negatywnie nacechowane wypowiedzi skierowane do określonej jednostki/grupy ze względu na posiadane przez nią cechy.

 

Według Rekomendacji R (97) 20 Komitetu Ministrów Rady Europy nt. mowy nienawiści „Mowa nienawiści obejmuje wszelkie formy wypowiedzi, które szerzą, propagują czy usprawiedliwiają nienawiść rasową, ksenofobię, antysemityzm oraz inne formy nienawiści bazujące na nietolerancji m.in.: nietolerancję wyrażającą się w agresywnym nacjonalizmie i etnocentryzmie, dyskryminację i wrogość wobec mniejszości, imigrantów i ludzi o imigranckim pochodzeniu”.

 

W kontekście coraz powszechniejszego zjawiska, jakim jest mowa nienawiści, zwraca się szczególną uwagę na jej rozwój w środkach masowego przekazu – Internecie, mediach, życiu publicznym oraz szeroko pojętej cyberprzestrzeni. Wraz z rozwojem mediów społecznościowych zauważyć można, iż coraz częściej mamy do czynienia z osobami posługującymi się mową nienawiści, które korzystając z pozornej anonimowości, pozwalają sobie na nienawistną retorykę i przyczyniają się do zwiększenia negatywnych postaw oraz zakorzeniania stereotypów w stosunku do pewnych grup społecznych.

Należy pamiętać, iż mowa nienawiści cechuje się brakiem tolerancji wobec odmienności, propagowaniem stereotypów, poniżającym traktowaniem innych mającym często podłoże rasistowskie czy ksenofobiczne. Dlatego też mowa nienawiści może być (i często w praktyce rzeczywiście jest) pierwszym etapem przestępczego działania (eskalacji nienawiści w postaci aktów przemocy, nawoływania do popełnienia przestępstwa itp.). Przybiera ona rozmaite formy, zarówno poprzez publiczne nawoływanie do nienawiści bądź przemocy skierowanej przeciwko osobom ze względu na posiadaną przez nie cechę (taką jak: płeć, rasę, narodowość, orientacja seksualna, niepełnosprawność itp.), publiczne rozpowszechnianie informacji, tekstów, obraźliwych bądź upokarzających obrazów/materiałów na temat danej osoby itp.

Często podkreśla się również, iż mowa nienawiści nie powinna być mylona z fałszywie pojmowaną wolnością słowa i prawem do wyrażania własnych opinii. Warto pamiętać, iż „mowa nienawiści” jest pojęciem, które podsyca nienawiść, propaguje negatywne emocje w stosunku do danej osoby/grupy osób, bazuje na stereotypach, dyskryminującym i upokarzającym traktowaniu innych, nie jest zaś obiektywną opinią.

Przykładem mowy nienawiści jest następująca sytuacja: Student X o nieheteronormatywnej orientacji otrzymywał pogróżki ze strony pozostałych studentów. Podczas zajęć był wyśmiewany, wyszydzany, a w jego kierunku padały obraźliwe sformułowania. Po jakimś czasie na profilu społecznościowym powstało fałszywe konto studenta X, na którym umieszczane były nieprawdziwe, poniżające i wulgarne informacje/obrazy na jego temat. Władze uczelni oraz pozostali uczniowie nie reagowali na powyższa sytuację tłumacząc, że nic nie mogą z tym zrobić, a na uczelni obowiązuje wolność słowa.